Većina Beograđana danas Tašmajdan doživljava kao park, mesto za šetnju, sport ili odmor. Međutim, malo ko zna da njegovo ime krije priču staru vekovima i da upravo ispod ovog parka leži prostor iz kog je vađen kamen kojim je izgrađen veliki deo Beograda. Da nije bilo Tašmajdana, grad kakav danas poznajemo verovatno bi izgledao potpuno drugačije.

Šta zapravo znači ime Tašmajdan?

Odgovor se krije u dve reči koje su u Beograd stigle tokom osmanskog perioda.

Reč „taš“ na turskom znači kamen, dok „majdan“ označava rudnik ili kamenolom. Doslovan prevod naziva Tašmajdan zato glasi – kamenolom.

Ipak, ovo nije bio običan kamenolom. Bio je jedan od najvažnijih izvora građevinskog kamena u istoriji Beograda i vekovima je predstavljao svojevrsnu „fabriku“ iz koje je nastajao grad.

Kamen od kog je građen Beograd

Još u vreme Rimljana, kada se na prostoru današnjeg Beograda nalazio Singidunum, ovde se vadio kvalitetan krečnjak. Od njega su građeni bedemi, javne građevine, putevi, sarkofazi i drugi važni objekti rimskog grada.

Eksploatacija kamena nastavila se i tokom srednjeg veka, ali je posebno intenzivna postala za vreme Osmanlija. Hiljade kamenorezaca i radnika vekovima su sekle ogromne blokove krečnjaka, koji su zatim korišćeni za izgradnju utvrđenja, kuća, crkava, javnih zgrada i brojnih drugih objekata širom Beograda.

Na neki način, moglo bi se reći da je veliki deo starog Beograda doslovno izrastao iz Tašmajdana.

Kako su nastale podzemne pećine

Neprekidno vađenje kamena tokom više vekova ostavilo je dubok trag ispod površine. Umesto običnog kamenoloma nastao je čitav sistem podzemnih hodnika, velikih dvorana i galerija, koji se prostire ispod današnjeg parka.

Ove pećine nisu nastale prirodnim putem, već ih je stvorio čovek. Svaki novi blok kamena koji je izvađen proširivao je podzemni prostor, pa je vremenom nastao pravi lavirint prolaza.

Danas su mnogi od tih hodnika zatvoreni ili nisu dostupni javnosti, ali oni i dalje predstavljaju jedno od najzanimljivijih mesta ispod Beograda.

Kada je kamenolom spasavao živote

Podzemne galerije nisu služile samo za vađenje kamena. Tokom burne istorije Beograda dobile su potpuno novu namenu.

Za vreme ratova stanovnici su se u njima sklanjali od bombardovanja i granatiranja. Posebno tokom Prvog i Drugog svetskog rata, tašmajdanske pećine korišćene su kao skloništa, a pojedini delovi služili su i vojsci za smeštaj opreme i ljudstva.

Zbog njihove veličine i brojnih prolaza, decenijama su nastajale priče o tajnim tunelima koji navodno povezuju Tašmajdan sa Beogradskom tvrđavom i drugim delovima grada. Iako mnoge od tih priča nikada nisu potvrđene, upravo su one dodatno doprinele mistici ovog mesta.

Više od običnog parka

Danas hiljade ljudi svakodnevno prolaze kroz Tašmajdanski park, sede na klupama ili trče njegovim stazama, često ne razmišljajući da se samo nekoliko metara ispod njih nalazi prostor koji je vekovima oblikovao istoriju Beograda.

Tašmajdan nije samo zelena oaza u centru grada. On je geološki spomenik, nekadašnji kamenolom, podzemni lavirint i jedan od najvažnijih istorijskih lokaliteta prestonice.

Zato sledeći put kada neko kaže: „Idemo na Taš“, setite se da to nije samo park. To je mesto iz kog je vađen kamen od kojeg je izgrađen veliki deo Beograda, mesto koje je kroz vekove hranilo grad građevinskim materijalom, a u najtežim trenucima postajalo utočište njegovim stanovnicima. Malo je mesta u Beogradu koja u sebi spajaju geologiju, istoriju i urbani razvoj na tako jedinstven način.