Danas je Tašmajdan jedna od najživljih zelenih oaza Beograda. Njegovim stazama svakodnevno prolaze hiljade ljudi, deca se igraju, sportisti treniraju, a malo ko pomisli da je upravo na ovom mestu pre više od dva veka odlučivana sudbina Srbije. U decembru 1806. godine Tašmajdan nije bio park, već vojni položaj sa kog je Karađorđe Petrović pripremao završni napad na Beograd, jednu od najvažnijih pobeda Prvog srpskog ustanka.

Beograd – ključ oslobođenja Srbije

Kada je 1804. godine izbio Prvi srpski ustanak, ustanici su u kratkom roku oslobodili veliki deo Beogradskog pašaluka. Međutim, najveći cilj ostao je neosvojen – Beograd.

Grad je bio najvažnije osmansko uporište u Srbiji. Njegove zidine, tvrđava i brojna posada činili su ga gotovo neosvojivim. Ko je držao Beograd, imao je političku i vojnu kontrolu nad čitavim pašalukom.

Zbog toga je Karađorđe znao da bez oslobođenja Beograda ustanak ne može biti potpuno uspešan.

Logor na Tašmajdanu

Tokom završne opsade krajem 1806. godine, ustanici su rasporedili svoje položaje oko grada. Jedan od najvažnijih nalazio se upravo na prostoru današnjeg Tašmajdana.

Tada ovde nije bilo parka, sportskih terena ni crkve Svetog Marka. Prostor je bio izvan gradskih bedema i pružao je odličan pogled prema osmanskim utvrđenjima. Odavde je Karađorđe mogao da prati stanje u gradu, raspoređuje svoje ljude i priprema završni napad.

Istoričari navode da su ustanici koristili prirodne udubine i pećine nekadašnjeg kamenoloma kao zaklon od neprijateljske vatre i mesto za okupljanje vojske. Tašmajdansko podzemlje tako je, i mnogo pre svetskih ratova, imalo vojni značaj.

Noć koja je promenila istoriju

Posle višemesečne opsade odlučeno je da završni napad počne u noći između 29. i 30. novembra po starom, odnosno 11. i 12. decembra 1806. godine po novom kalendaru.

Dok je grad bio obavijen mrakom, ustaničke jedinice tiho su se približavale bedemima. Plan je bio da istovremeno udare na nekoliko tačaka i iznenade osmansku posadu.

Napad su predvodili najistaknutiji ustanički vojvode, među kojima su bili Vasa Čarapić, Stanoje Glavaš, Miloje Petrović i drugi zapovednici Prvog srpskog ustanka. Upravo je Vasa Čarapić predvodio juriš na Stambol-kapiju, gde je smrtno ranjen, ali je, prema predanju, pre smrti uzviknuo svojim saborcima da nastave napred i osvoje grad.

Posle gotovo četiri veka

Borbe su trajale satima. Vodile su se od kapije do kapije, od bedema do bedema, u uskim ulicama tadašnjeg Beograda. Gubici su bili veliki na obe strane, ali su ustanici uspeli da slome otpor osmanske vojske.

Osvajanjem Beograda u decembru 1806. godine Srbi su prvi put posle pada srednjovekovne srpske države 1521. godine preuzeli kontrolu nad svojim najvažnijim gradom. Ova pobeda predstavljala je vrhunac Prvog srpskog ustanka i simbol obnove srpske državnosti.

U narednim godinama Beograd je postao političko i vojno središte ustaničke Srbije, iz kojeg su donošene najvažnije odluke o daljoj borbi za slobodu.

Tašmajdan kao nemi svedok istorije

Danas gotovo ništa ne podseća na vojni logor koji se ovde nalazio pre više od 220 godina. Umesto topova čuju se dečja igra i gradska vreva. Ipak, upravo na ovom prostoru Karađorđe je sa svojim ustanicima čekao trenutak koji će promeniti tok srpske istorije.

Zato Tašmajdan nije samo park. On je mesto na kojem su se ukrstili geologija stara milionima godina i istorija koja je promenila sudbinu jednog naroda. Malo je mesta u Beogradu gde se, na nekoliko koraka od užurbanih gradskih ulica, može stajati na prostoru sa kog je vođena jedna od najznačajnijih vojnih operacija Prvog srpskog ustanka. Sledeći put kada prođete Tašmajdanom, setite se da je upravo tu, gde danas vlada mir, Karađorđe pripremao juriš kojim je Beograd ponovo postao srpski grad