Kada danas prošetamo Tašmajdanom, okruženi zelenilom, spomenicima i crkvom Svetog Marka, teško je poverovati da je ovaj prostor nekada bio obala mora. A upravo ovde, gde se sada nalazi jedno od omiljenih šetališta Beograđana, pre više miliona godina prostiralo se Panonsko more. Njegovo povlačenje, geološki procesi i ljudska ruka oblikovali su put od praistorijskog spruda do savremenog parka.
Panonsko more – kolijevka Tašmajdana
U miocenskom periodu, talasi Panonskog mora zapljuskivali su područje današnjeg Beograda. U njegovim vodama razvijali su se korali, alge i školjke, stvarajući krečnjačke sprudove. Kada se more povuklo, ono je za sobom ostavilo slojeve kamena koji su oblikovali teren i stvorili osnovu za kasniji život ljudi. Miocenski sprud na Tašmajdanu postao je prirodni temelj istorije Beograda.
Tašmajdan kao kamenolom
Još u antičko doba, ljudi su shvatili značaj ovog kamena. Rimljani su ga koristili za gradnju Singidunuma, tvrđave koja je stajala na mestu današnjeg Kalemegdana. Vekovima kasnije, u srednjem veku i tokom osmanskog perioda, kamen iz Tašmajdana postao je glavni građevinski materijal Beograda. Odavde su vađeni ogromni blokovi za izgradnju crkava, džamija i gradskih bedema.
U XIX veku, kada je Beograd postajao moderna prestonica, Tašmajdan je bio srce građevinskog razvoja. Kamen iz ovih laguma korišćen je za Narodno pozorište, crkvu Svetog Marka i mnoge druge znamenitosti. Upravo zbog toga često se kaže da je Beograd sazidan na Tašmajdanu.
Podzemni svet ispod parka
Iza površine Tašmajdana krije se čitav lavirint pećina i laguma. U njima su vekovima pronalaženi ostaci fosila i dokazi o prošlim geološkim epohama. Ali ove pećine imale su i praktičnu ulogu: služile su kao skladišta, skrovišta i ratna skloništa. Tokom Drugog svetskog rata, hiljade ljudi krilo se u podzemnim hodnicima Tašmajdana.
Od kamenoloma do parka
Početkom XX veka kamenolom je izgubio prvobitni značaj, a grad je dobio novu viziju za Tašmajdan. Umesto mesta teškog rada i vađenja kamena, ovaj prostor postao je park i javno dobro. Na mestu gde su vekovima odzvanjali udarci majstorskih čekića, danas se čuje smeh dece, sportska graja i muzika koncerata.
Tašmajdan danas – spoj prirode, istorije i kulture
Tašmajdan je danas mnogo više od običnog parka. On je živi spomenik Beograda – mesto gde se u jednom prostoru mogu videti tragovi Panonskog mora, rimskih graditelja, osmanskih osvajača, modernih arhitekata i običnih građana.
Miocenski sprud, nekada deo praistorijskog morskog dna, danas je ukrašen stazama, fontanama i zelenilom. On pokazuje koliko je priroda moćna, ali i koliko čovek ume da oblikuje prostor po svojoj meri.
Put od mora do parka traje milionima godina, ali njegova suština ostaje ista: Tašmajdan je mesto susreta prirode i istorije. Kada šetamo ovim parkom, setimo se da su ispod naših nogu slojevi kamena koji čuvaju priču dužu od ljudske civilizacije. Priču koja nas podseća da Beograd nije samo grad na rekama – već i grad izrastao iz mora.
