Kada danas pogledate Stadion Tašmajdan, verovatno vidite još jedan sportski teren u centru Beograda. Međutim, malo je mesta na svetu koja imaju tako neobičnu prošlost. Ispod njegovih tribina krije se priča koja počinje pre oko 15 miliona godina, kada je na ovom mestu postojalo more, a završava se jednim od najneobičnijih sportskih događaja u istoriji Jugoslavije – fudbalskom utakmicom u kojoj su umesto igrača loptu jurili automobili.

Kada je ovde bilo more

Pre između 15 i 20 miliona godina područje današnjeg Beograda nalazilo se na obali velikog Panonskog mora. Na mestu današnjeg Tašmajdana prostirao se koralni sprud u toplom, plitkom moru, u kojem su živeli korali, školjke, morski ježevi, puževi i brojni drugi morski organizmi.

Njihovi skeleti tokom miliona godina taložili su se na morskom dnu i stvorili debele slojeve krečnjaka. Upravo zbog toga geolozi su na Tašmajdanu pronašli brojne fosile koji potvrđuju da je ovo nekada bilo morsko dno. Danas je Miocenski sprud Tašmajdan zaštićen kao spomenik prirode i predstavlja jedno od najznačajnijih geoloških nalazišta u Srbiji.

Kamen od kojeg je izgrađen Beograd

Kada se more povuklo, ostao je čvrst krečnjački masiv. Još su Rimljani počeli da vade kamen sa ovog prostora za potrebe Singidunuma, a kasnije su to nastavili srednjovekovni graditelji i Osmanlije.

Upravo po tom kamenolomu Tašmajdan je dobio ime – od turskih reči „taš“ (kamen) i „majdan“ (rudnik ili kamenolom).

Vekovima su odavde odnošeni ogromni blokovi krečnjaka od kojih su građeni bedemi, kuće, crkve i javne građevine. Svaki izvađeni blok ostavljao je novu podzemnu prostoriju, pa je ispod Tašmajdana nastao čitav lavirint pećina i galerija koje će kasnije služiti kao skloništa, ledare i vojni objekti.

Nastanak stadiona

Posle Drugog svetskog rata Beograd se ubrzano razvijao, a prostor nekadašnjeg kamenoloma dobio je potpuno novu namenu.

Između 1952. i 1954. godine izgrađen je Stadion Tašmajdan, jedinstven po tome što su njegove tribine velikim delom uklesane u stenu nekadašnjeg kamenoloma. U izgradnji je učestvovalo oko 900 radnika, a stadion je postao jedan od simbola sportskog života Beograda.

Na njemu su decenijama igrane fudbalske utakmice, održavani atletski mitinzi, koncerti, bokserski mečevi i brojni kulturni događaji. Međutim, ono što se dogodilo krajem sedamdesetih godina nije ličilo ni na jedan sportski spektakl koji je Beograd do tada video.

Kada su fiće zaigrale fudbal

U maju 1978. godine Stadion Tašmajdan bio je domaćin jedne od najneobičnijih manifestacija u istoriji jugoslovenskog automobilizma.

Na teren je izašlo osam automobila Zastava 750, svima poznatih kao fiće. Vozila su bila podeljena na crveni i beli tim, a njihov zadatak bio je da ogromnu fudbalsku loptu ubace u protivnički gol.

Pred hiljadama gledalaca mali automobili sudarali su se, okretali, gurali loptu i pokušavali da postignu pogodak, dok je publika navijala kao na pravoj fudbalskoj utakmici. Događaj je izazvao ogromnu pažnju medija, a sačuvani televizijski snimci i danas svedoče o jednoj od najneobičnijih sportskih priredbi ikada održanih u Beogradu.

Gledati kako fiće igraju fudbal možda zvuči kao scena iz filma, ali se to zaista dogodilo – upravo na stadionu koji je iznikao iz nekadašnjeg kamenoloma.

Jedinstveno mesto u istoriji Beograda

Malo je mesta na svetu koja su tokom svog postojanja toliko puta promenila svoju namenu.

Najpre je ovde bilo dno tropskog mora. Potom je nastao kamenolom iz kojeg je izgrađen veliki deo Beograda. Kasnije su podzemne pećine postale skloništa tokom ratova i vojni objekti, da bi iznad njih bio podignut stadion na kojem su se održavale najveće sportske i muzičke manifestacije svog vremena.

A onda su, jednog prolećnog dana 1978. godine, na tom istom mestu fiće zaigrale fudbal.

Možda upravo zato Tašmajdan nije samo park niti samo stadion. On je mesto gde se na nekoliko hektara susreću milioni godina geološke istorije, vekovi razvoja Beograda i događaji koji su toliko neobični da danas zvuče kao legenda – a ipak su se zaista dogodili.