Ispod užurbanog života Tašmajdanskog parka, gde danas prolaze šetači, deca se igraju, a turisti fotografišu crkvu Svetog Marka, krije se jedan sasvim drugačiji svet – podzemni lavirint pećina i laguma. Ovaj skriveni prostor vekovima je oblikovao istoriju Beograda, bio izvor kamena, utočište u teškim vremenima i izvor legendi koje se i danas prepričavaju.
Prirodno čudo ispod grada
Pećine ispod Tašmajdana nastale su prirodnim putem, kao deo miocenskog spruda Panonskog mora. Voda je vekovima prodirala kroz krečnjačke slojeve, stvarajući podzemne šupljine i hodnike. Kasnije su ljudi proširivali te prostore kako bi vadili kamen. Tako je nastala mreža laguma koja se prostire ispod čitavog područja Tašmajdana.
Rimljani i prvi lagumi
Još u vreme Rimljana, pećine su imale praktičnu ulogu. Kamen iz Tašmajdana korišćen je za gradnju Singidunuma – rimskog utvrđenja koje je bilo jezgro današnjeg Beograda. U samim pećinama nalazila su se i skladišta, dok su vojnici koristili njihove hladne i mračne hodnike za čuvanje hrane i oružja.
Srednji vek i osmanski period
Tokom srednjeg veka i osmanske vladavine, lagumi su nastavili da se koriste. Beograd je bio grad na granici imperija, pa su podzemni prostori bili idealni za skladištenje baruta, namirnica i oružja. Narod je verovao da podzemni hodnici vode do Kalemegdana, pa čak i da se njima moglo pobeći iz grada. Ove legende i danas podstiču maštu istraživača i zaljubljenika u istoriju.
Skloništa u ratovima
U modernoj istoriji pećine Tašmajdana dobile su novu, tragičnu ulogu. Tokom Drugog svetskog rata, služile su kao skloništa za hiljade građana Beograda tokom bombardovanja. U hladnim i vlažnim hodnicima skrivale su se čitave porodice, čekajući da prestane tutnjava bombi. Zbog toga Tašmajdanske pećine nose i sećanje na stradanje, ali i na snagu ljudi da opstanu u najtežim trenucima.
Naučna i turistička vrednost
Danas pećine ispod Tašmajdana imaju veliki značaj za nauku i turizam. One su geološki arhiv – u njihovim slojevima nalaze se fosili školjki, algi i drugih organizama Panonskog mora. Istovremeno, predstavljaju deo kulturnog nasleđa Beograda, jer svedoče o vekovnoj upotrebi prostora od strane različitih civilizacija.
Iako nisu u potpunosti otvorene za javnost, ideja o njihovom uređenju i pretvaranju u turističku atrakciju sve više dobija na značaju. One bi mogle da postanu jedinstveno mesto gde se spajaju prirodna istorija, arheologija i priče o ljudima koji su tu pronalazili spas.
Pećine ispod Tašmajdana nisu samo podzemne šup
Geological and historical overview of underground galleries. Discussion of natural cave formation, Roman extraction, powder storage during Ottoman times, WWII air-raid shelters, and scientific/tourist potential as a geological archive containing fossil corals and algae from the Pannonian Sea.
ko pomisli da ispod naših nogu postoji čitav drugi svet – tih i mračan, ali bogat pričama koje čekaju da budu ispričane.