Za mnoge Beograđane Tašmajdan je mesto prvih plivačkih zaveslaja, školskih takmičenja, koncerata, klizanja ili letnjih večeri provedenih na stadionu. Generacije su ovde naučile da plivaju, navijale na sportskim utakmicama i slušale najveće domaće i svetske muzičke zvezde. Međutim, malo ko zna da priča o ovom sportskom centru nije počela pedesetih godina prošlog veka, već pre oko 15 miliona godina, kada je na ovom mestu postojalo more.
Kada je Tašmajdan bio morsko dno
U periodu miocena, pre između 15 i 20 miliona godina, prostor današnjeg Beograda nalazio se pod vodom velikog Panonskog mora. Na mestu gde se danas nalaze stadion i bazeni postojao je koralni sprud, naseljen koralima, školjkama, morskim ježevima, puževima i drugim organizmima.
Njihovi ostaci su se tokom miliona godina taložili na morskom dnu i stvorili debele slojeve krečnjaka. Upravo taj kamen kasnije će postati jedan od najvažnijih građevinskih materijala u istoriji Beograda. Zbog brojnih pronađenih fosila, Miocenski sprud Tašmajdan danas je zaštićen kao spomenik prirode i predstavlja jedno od najznačajnijih geoloških nalazišta u Srbiji.
Od kamenoloma do sportskog centra
Vekovima nakon povlačenja mora, Rimljani su ovde otvorili kamenolom iz kojeg su vadili krečnjak za izgradnju Singidunuma. Posle njih isti kamen koristili su Vizantinci, srednjovekovni graditelji i Osmanlije, koje su ovom prostoru dale ime Tašmajdan – od turskih reči „taš“ (kamen) i „majdan“ (kamenolom).
Posle Drugog svetskog rata Beograd je želeo moderan sportski kompleks u centru grada. Umesto da zatrpaju stari kamenolom, arhitekte su odlučile da ga iskoriste kao deo projekta. Bio je to hrabar i neobičan potez za ono vreme.
Gradnja stadiona počela je 1952. godine, a svečano je otvoren 24. januara 1954. godine. Oko 900 radnika učestvovalo je u izgradnji, a tribine su velikim delom uklesane u postojeće krečnjačke stene, zbog čega je stadion i danas jedinstven po svom izgledu.
Kako je nastao jedan od simbola Beograda
Razvoj kompleksa nije se zaustavio izgradnjom stadiona.
Godine 1961. otvoren je veliki otvoreni, olimpijski bazen, koji je brzo postao jedno od omiljenih letnjih okupljališta Beograđana i mesto održavanja brojnih domaćih i međunarodnih takmičenja.
Sedam godina kasnije, 1968. godine, otvoren je i zatvoreni bazen, tada jedan od najsavremenijih u Jugoslaviji. Njegova prepoznatljiva staklena fasada omogućavala je da se tokom leta otvori čitav zid objekta, pa su unutrašnji i spoljašnji bazeni činili jedinstvenu sportsku celinu. Takvo arhitektonsko rešenje bilo je veoma moderno za to vreme i predstavljalo je jedan od zaštitnih znakova Tašmajdana.
Mesto velikih sportskih i kulturnih događaja
Tokom više od sedam decenija Sportski centar Tašmajdan bio je domaćin nekih od najznačajnijih događaja u istoriji jugoslovenskog i srpskog sporta.
Na bazenima su održavana evropska i svetska prvenstva u plivanju, skokovima u vodu i vaterpolu, dok su ovde stasavale generacije vrhunskih plivača i vaterpolista koji su kasnije osvajali olimpijske i svetske medalje.
Stadion je bio domaćin atletskih takmičenja, bokserskih mečeva, hokejaških spektakala pred desetinama hiljada gledalaca, velikih koncerata domaćih i svetskih muzičkih zvezda, ali i događaja koji su danas gotovo zaboravljeni. Upravo ovde je 1978. godine održana čuvena utakmica u kojoj su fiće igrale fudbal, jedan od najneobičnijih sportskih spektakala u istoriji Jugoslavije.
Sport iznad fosila starijih od čovečanstva
Možda je ipak najneverovatnije ono što se nalazi ispod samog sportskog centra.
Ispod stadiona, bazena i tribina i danas postoje ostaci nekadašnjeg kamenoloma, a u krečnjačkim stenama sačuvani su fosili organizama koji su živeli u tropskom moru pre oko 15 miliona godina. To znači da sportisti koji danas treniraju na Tašmajdanu, kao i hiljade posetilaca koji svake godine dolaze na bazene ili koncerte, zapravo borave iznad stena koje su nastale milionima godina pre pojave čoveka.
Zato je Sportski centar Tašmajdan mnogo više od mesta za sport i rekreaciju. On je jedinstven spoj prirode, istorije, arhitekture i sporta. Malo je mesta u Evropi gde se na istom prostoru mogu pronaći ostaci drevnog mora, rimskog kamenoloma, podzemnih pećina i modernog sportskog kompleksa. Upravo zbog toga Tašmajdan nije samo simbol beogradskog sporta – već i jedno od najneobičnijih mesta u istoriji ovog grada.