Kada danas šetate Tašmajdanskim parkom, teško je zamisliti da hodate preko mesta koje je pre skoro dve hiljade godina bilo jedan od najvažnijih kamenoloma rimskog Beograda. Mnogo pre nego što je nastao današnji grad, ovde su odzvanjali udarci čekića i dleta, a rimski majstori vadili su kamen od kog je izgrađen veliki deo Singidunuma, preteče današnjeg Beograda.

Rimljani dolaze na Dunav

Krajem 1. veka nove ere, Rimljani su na ušću Save u Dunav podigli veliki vojni logor Castrum Singidunum, u kojem je bila stacionirana čuvena Legija IV Flavia Felix. Oko logora je ubrzo počeo da se razvija civilni grad, sa ulicama, termama, hramovima, radionicama i grobljima.

Za izgradnju tako velikog naselja bile su potrebne ogromne količine kvalitetnog građevinskog materijala. Nedaleko od tvrđave nalazio se prirodni krečnjački masiv današnjeg Tašmajdana – idealno mesto za otvaranje kamenoloma.

Blizina gradilišta bila je velika prednost. Kamen nije morao da se doprema iz udaljenih krajeva, već je mogao brzo da stigne do gradskih bedema i novih građevina.

Kamen star 15 miliona godina

Ironija istorije je da kamen koji su Rimljani koristili nije nastao u njihovo vreme, pa čak ni u vreme prvih ljudi.

Pre oko 15 miliona godina, na prostoru današnjeg Tašmajdana prostiralo se Panonsko more. Tokom miliona godina na njegovom dnu taložili su se ostaci korala, školjki, puževa i drugih morskih organizama, od kojih su nastali debeli slojevi krečnjaka.

Upravo taj kamen Rimljani su počeli da eksploatišu. Tako je more koje je nestalo milionima godina pre pojave čoveka postalo građevinski materijal za jedan od najvažnijih rimskih gradova na Dunavu.

Kako je nastajao rimski Beograd

U tašmajdanskom kamenolomu radilo se ručno. Kamenoresci su pomoću čekića, dleta i gvozdenih klinova odvajali velike blokove krečnjaka, obrađivali ih na licu mesta, a zatim zapregama dopremali do Singidunuma.

Od tog kamena građeni su delovi gradskih bedema, kule, javne zgrade, putevi i nadgrobni spomenici. Mnogi rimski sarkofazi i kameni spomenici pronađeni tokom arheoloških istraživanja u Beogradu izrađeni su upravo od tašmajdanskog krečnjaka.

Arheolozi su u okolini Tašmajdana pronašli brojne tragove rimske eksploatacije, što potvrđuje da je ovaj prostor imao izuzetno važnu ulogu u razvoju Singidunuma.

Tradicija koja je trajala vekovima

Rimljani nisu bili poslednji koji su vadili kamen sa Tašmajdana.

Posle njih kamenolom su koristili Vizantinci, a zatim i srednjovekovni Srbi. Tokom osmanske vlasti eksploatacija je dodatno proširena, pa je upravo tada nastao naziv Tašmajdan, od turskih reči „taš“ – kamen i „majdan“ – rudnik ili kamenolom.

Vađenje krečnjaka nastavilo se i u novom veku, sve do 20. veka. Više od 1.500 godina sa ovog mesta odnošen je kamen kojim su građeni bedemi, crkve, kuće, javne zgrade i ulice Beograda. Malo koji kamenolom u Evropi može da se pohvali tako dugim kontinuitetom eksploatacije.

Mesto iz kog je nastajao grad

Tašmajdan zato nikada nije bio običan kamenolom. On je bio izvor materijala od kojeg je nastajao Beograd.

Najpre je bio koralni sprud u toplom Panonskom moru. Zatim je postao rimski kamenolom koji je omogućio razvoj Singidunuma. Kasnije su isti kamen koristili Vizantinci, Osmanlije i moderni Beograđani, dok su ispod zemlje nastajale pećine koje će vekovima kasnije služiti kao skloništa i vojni objekti.

Danas, dok šetamo Tašmajdanskim parkom, retko razmišljamo da se ispod naših nogu nalaze stene koje su oblikovale gotovo čitavu istoriju Beograda. Možda je upravo zato Tašmajdan jedno od najposebnijih mesta u prestonici – jer ovde vreme nije ostavljalo samo tragove. Ovde je vreme ostavljalo temelje grada.